De positie van de zelfstandig psycholoog in een veranderend zorglandschap– waar staan we nu?

An Houben en Tine Swyngedouw, Psychologenkring Leuven

Psychologenkring Leuven pleit voor een duidelijke plaats voor de zelfstandig psychologen in het zorglandschap en voor een billijke vergoeding van het werk dat zij doen. Tegelijkertijd vindt hij het belangrijk dat die zorg voor cliënten betaalbaar en kwaliteitsvol blijft.

Het huidige zorglandschap wordt door de Vlaamse en federale overheid opgedeeld in eerstelijnszorg en gespecialiseerde zorg. De eerstelijnszorg is in principe rechtstreeks toegankelijk voor mensen met matige psychische problemen, binnen een beperkt (tijds)kader. De tweede lijn is beperkt toegankelijk en biedt gespecialiseerde zorg voor ernstigere problemen.

  1. Eerstelijnszorg

De vorige Vlaamse regering (2014-2019) hechtte – in haar beleidsplan – veel belang aan een rechtstreeks toegankelijke geestelijke/psychische gezondheidszorg, gezien de stijging van het aantal mensen met mentale/psychische klachten. Hoewel het belang van geestelijke gezondheid onderkend wordt, vertaalt dat zich niet in een uitbouw en ondersteuning van het werk dat zelfstandig psychologen in het werkveld verrichten. Integendeel. Als actoren in de eerstelijnszorg worden vooral artsen opgesomd; in de tweedelijnszorg verwijst de Vlaamse overheid naar de Centra voor Geestelijke gezondheidszorg. Nochtans komen er dagelijks ook veel mensen terecht bij zelfstandige psychologenpraktijken, die zowel eerste- als tweedelijns problemen behandelen.

Indien de overheid wil inzetten op meer zichtbare en toegankelijke psychische zorg, volstaat het volgens ons niet om enkel het begrip “eerstelijns”psychologische zorg te introduceren, maar moet men vooral concretiseren hoe men die zorg in de realiteit gaat organiseren, structuren en bekostigen.

Gaat de overheid dit aanbod zelf organiseren, bv. binnen de door de overheid opgerichte structuren zoals de centra voor algemeen welzijnswerk of de centra voor geestelijke gezondheidszorg?

Of gaat ze het bestaande aanbod (zelfstandige praktijken) beter toegankelijk maken, mits het uitbreiden en betaalbaar maken ervan? Of een combinatie van beiden?

Hoe dan ook, er is hiervoor alleszins veel mankracht nodig. De VVKP-werkgroep zelfstandigen (VVKP, 2017) simuleerde dat er ongeveer 7200 psychologen (in voltijds equivalenten) nodig zijn om die eerstelijnszorg uit te bouwen.

  • Gespecialiseerde zorg

Binnen de tweede lijn bestaat er een structurele en gesubsidieerde zorgverstrekker (CGG’s), maar die kan niet aan de vraag voldoen, met wachtlijsten als gevolg. Die tekorten worden eveneens opgevangen door praktijken van zelfstandig psychologen. Het gaat om een gespecialiseerd aanbod gericht op een bepaalde doelgroep en/of expertise dat echter duur is, omdat terugbetaling ontbreekt.

Psychologenkring Leuven vraagt plaats voor een complementair en betaalbaar aanbod verstrekt door de ambulant werkende psychologen-psychotherapeuten. Dit aanbod van zelfstandig gevestigde psychologen-psychotherapeuten is er al, maar helaas is het beperkt tot die laag van de bevolking die het zich financieel kan veroorloven.

Om een voldoende groot aanbod qua tweedelijnszorg te creëren, raamt de VVKP dat er zo’n 4800  psychologen-psychotherapeuten (in voltijds equivalenten) nodig zijn. Om toe te laten dat zoveel psychologen durven kiezen voor een zelfstandig statuut is het cruciaal dat het financieel haalbaar gemaakt wordt om het beroep uit te oefenen. Dat is op dit moment niet het geval. In een klassiek systeem van betaling per prestatie hebben psychologen een vergoeding van minstens 75euro per uur nodig om een praktijk voltijds open te kunnen houden.

Samengevat is de betaalbaarheid van het aanbod voor de cliënt cruciaal om geestelijke gezondheidszorg toegankelijk te maken voor iedereen.  Om dit te realiseren, vraagt de VVKP-werkgroep zelfstandigen een tussenkomst van het RIZIV in de kosten van psychologische begeleiding en psychotherapie, ongeacht of die in de eerste of tweede lijn plaatsvindt.

Psychologenkring Leuven pleit voor het oprichten van een conventiecommissie voor psychologen die voorstellen voor nomenclatuur en randvoorwaarden om die nomenclatuur te gebruiken formuleert.

  • Kritische bedenking bij de splitsing van het aanbod in de geestelijke gezondheidszorg

De grens tussen eerste- en tweedelijn is niet scherp te trekken. Cliënten komen niet met een typische “eerste-” of “tweedelijns”-problematiek. Ze komen met hun klachten en problemen in diverse settings terecht en steeds vaker ook rechtstreeks in ambulante praktijken. Ze zoeken vooral een passend aanbod én een persoon bij wie ze zich veilig voelen en met wie ze een vertrouwensband kunnen aangaan. Die mogelijkheid moet gevrijwaard blijven. Niets belet echter dat er daarnaast ook een toegang tot tweedelijns- of derdelijnszorg bestaat, die start bij de huisarts en de eerstelijnspsycholoog, gevestigd in de huisartsenpraktijk. Maar die toegang mag niet de enige zijn.

  • Slot

De Psychologenkring Leuven wil de uitbouw van toegankelijke geestelijke gezondheidszorg steunen en vraagt de overheid daar ook de nodige mensen en middelen voor te voorzien.

  • Op korte termijn moet het bestaande aanbod aan geestelijke gezondheidszorg, dat versnipperd zit over verschillende actoren, toegankelijk gemaakt worden door het voorzien van terugbetalingen voor deze zorg. Dat betekent dat ook de zelfstandig werkende psycholoog(-psychotherapeut) aan haalbare prijzen moet kunnen werken en dat het Riziv daarin moet tussenkomen. 
  • De lijn tussen eerste- en tweedelijn is niet heel scherp te trekken. Cliënten komen niet met een typische “eerste-” of “tweedelijns”-problematiek. Voor de behandeling van psychische problemen is een rechtstreekse toegang tot een degelijk eerste- en tweedelijns-behandelaanbod cruciaal, zonder bijkomende drempels te creëren.

Ik zoek een psycholoog, ik zoek een psychotherapeut

Ik krijg vaak vragen van mensen die zoeken naar een psycholoog of een psychotherapeut en die eigenlijk niet weten waar te beginnen met zoeken.
Je kan zoveel informatie vinden op internet en er zijn zoveel zoekmachines voor psychologen en psychotherapeuten maar hoe weet je nu of iemand kwaliteit biedt?

Ik hanteer zelf enkele basisprincipes: opleiding en beroepsvereniging. Welke basisopleiding en vervolgopleidingen heeft de persoon gevolgd? Bij welke beroepsverenigingen is de persoon aangesloten? Dit zijn geen waterdichte criteria voor kwaliteit maar het zegt wel iets over de scholing
en over hoe de persoon zich ook op de hoogte blijft houden van verdere ontwikkelingen en deelneemt aan intervisie en navorming.

Concreet gebruik ik de zoekmachines van Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP) en/of de lokale kring: een overzicht van alle leden van de Psychologenkring Leuven met hun specialisaties kan je hier vinden.

Eventueel kan je ook zoeken bij de 4 therapieverenigingen die aangesloten zijn bij de Beroepsvereniging van Wetenschappelijk onderbouwde Psychotherapie (BWP):

  • Belgische Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie en Systeemcounseling vzw (BVRGS)
  • Vlaamse Vereniging voor Cliëntgericht-Experiëntiële Psychotherapie en Counseling vzw (VVCEPC)
  • Vlaamse Vereniging voor Gedragstherapie vzw (VVGT)
  • Vlaamse Vereniging voor Psychoanalytische Therapie vzw (VVPT)

Je geeft aan in de zoekmachines wie je zoekt: iemand die werkt met kinderen/jongeren/volwassenen/ouderen, regio, taal, problematiek… Zo kom je tot enkele namen die je kan contacteren voor een eerste verkennend gesprek waarin je zelf kan ervaren of het klikt en of jullie samen verder aan de slag willen of niet.

Uiteraard zijn er ook kwaliteitsvolle psychologen en psychotherapeuten die ik zo niet vind. Tegelijk blijven de principes wel gelden: welke scholing en permanente vorming en reflectieruimte met collega’s heeft de hulpverlener? En vervolgens: is dit iemand met wie je verder wilt? Ik hoop dat dit mensen wat op weg zet in het zoeken naar goede hulpverlening.

Tine Swyngedouw
5/11/19

Verschenen in Nieuwsbrief november 2019

Verplichtingen als Psycholoog

Kan jij nog volgen wat je allemaal moet doen om in orde te zijn om je beroep uit te oefenen?
We hebben enkele zaken even op een rijtje gezet. We hebben er dus voor gekozen om enkele belangrijke verplichtingen voor klinisch psychologen op te lijsten en niet om alles op te lijsten.

  1. Er is de wet op de titelbescherming van psycholoog sedert 1993. Dit is verplicht voor alle psychologen – in  loondienst of zelfstandige – die de titel van psycholoog of een samenstelling daarvan willen gebruiken. Het impliceert een engagement om de deontologische code na te leven. Je moet je inschrijven bij de Psychologencommissie. https://www.compsy.be/nl/de-titel-van-psycholoog/
  2. Sinds kort ben je als klinisch psycholoog -in  loondienst of zelfstandige- ook verplicht om een visum klinisch psycholoog te hebben. Je vraagt dit aan bij de FOD Volksgezondheid. https://www.compsy.be/files/20190617_HOW-TO-Aanvraag-Visum-Klinische-psy.pdf
  3. Zelfstandigen zijn verplicht een beroepsaansprakelijkheidsverzekering te hebben. Ook voor psychologen in loondienst kan dit nodig zijn als er een klacht komt. Mogelijks dekt de verzekering van je werkgever niet alles wat onder beroepsaansprakelijkheid valt. VVKP biedt hun leden zo’n verzekering aan https://www.vvkp.be/verzekering-beroepsaansprakelijkheid maar uiteraard kan je die ook gewoon bij je eigen verzekeraar afsluiten.
  4. Er is de wet op de patiëntenrechten. Aan de hand van 8 youtube – filmjes, één voor elk recht, worden de patiëntenrechten concreet gemaakt. https://www.vvkp.be/clienten-en-verwijzers/rechten-en-plichten
  5. En tot slot is er ook nog de GDPR. Op de website van Psychologen Psychologencommissie vind je als je ingelogd bent een uitgewerkt stappenplan. https://www.compsy.be/nl/gdpr

Ik hoop dat dit je al wat op weg zet. Uiteraard blijven VVKP en de Psychologencommissie ons verder op de hoogte houden. Vermits ook wij geen experts zijn in al deze zaken kan je bij vragen over het bovenstaande hen best rechtstreeks contacteren.

Tine Swyngedouw

15/10/19

Verschenen in Nieuwsbrief oktober 2019